Yıl 2018, Cilt 8, Sayı 16, Sayfalar 395 - 404 2018-10-01

LOGIC AS SCIENCE OR ART IN THE ISLAMIC WORLD IN TERMS OF DIFFERENT REACTIONS AND EVALUATIONS
FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK

Hüseyin ÇALDAK [1]

16 27

Logic, which regulates the rules of correct thinking, was systematized by Aristotle and reached the present day. As known, there are two aspects of logic, the oretical and practical. The first is the detection of the way of thinking, which is called “logical thinking”. In this sense, logic is regarded as ‘science’. The second aspect is the exercising of this established science. In this sense, logic is regarded as an art and technique (science). In this context, the reason for the debate of “Is logic a science or an art?” is based on these two aspects. This debate has continued for years. It is said that Aristotle does not include logic in his science classification. The idea that he regards logic as an instrument of indispensable and provable science instead of seeing logic as a science is widespread. It is stated that this idea has strong influence among the Islamic thinkers. In fact, when these two aspects of logic are considered, it can be said that logic is an art because it has its own specific issues and has a science and a methodology in itself.

Doğru düşünmenin kurallarını düzenleyen Mantık, Aristoteles tarafından sistemleştirilmiş olup günümüze kadar ulaşmıştır. Bilindiği gibi Mantığın teorik ve pratik olmak üzere iki yönü vardır. Bunlardan ilki mantıklı düşünme denen düşünme tarzının tespitidir. Bu yönüyle mantık ‘bilim’ olarak kabul edilir. Diğeri ise onun uygulanmasıdır. Bu yönüyle mantık, bir sanat ve teknik olarak kabul edilir. Mantık bilim midir, sanat mıdır? diye yapılan tartışmaların sebebi bu iki yönlülükten kaynaklanmaktadır. Bu tartışma yıllar boyunca devam etmiş ve günümüze değin güncelliğini korumuştur. Aristoteles’in bilimler sınıflamasında mantık ilminin yer almadığı söylenmektedir. Aristoteles’in, mantığı bilim olarak değil, zorunlu ve pozitif bilimler için bir araç/âlet gördüğü genel olarak kabul görmektedir. İslâm bilginlerinde de bu fikir ağırlıklı olarak görülmektedir. Aslında Mantığın bu iki yönü düşünüldüğünde kendine özgü konularının olması hem kendi içinde bir bilim, hem de metodoloji olması yönüyle bir sanat olduğu söylenebilir. 

  • 1. Ali Sedad, Mîzanu’l-Ukûl fi’l-Mantık ve’l-Usûl. İstanbul 13032. Ebu’l- Beka, Eyyub bin Musa, el-Külliyat. Beyrut 19923. İbn Hazm Endülüsî, et-Takrib li haddi’l-Mantık ve’l-Medhali İleyh, (Neşr. İhsan Abbas), Beyrut, Tarihsiz, 4. Emiroğlu, İbrahim. Klasik Mantığa Giriş, Ankara 2004, 5. Keklik, Nihat. Mantık Tarihi ve Farabî Mantığı, İstanbul 1969, 6. Kazvinî, Necmeddin Ali bin Ömer el-Kâtıbî. Risaletu’ş-Şemsiyye fi’l-Kavaidi’l-Mantıkîyye, İstanbul h.1290, 7. Ali Sedat, Mizanu’l-Ukul fi’l-Mantık ve’l-Usûl, İstanbul 1303,8. Bingöl, Abdulkuddûs. Gelenbevi’nin Mantık Anlayışı, İstanbul 1993,9. Neşşar, Abdulhak. El-Mantıku’l-Kadîm Beyne’l-Müeyyidihi ve Muaridihi fi’l-Fikri’-İslâmî, Arabistan 1996, 10. Ali Haydar, Hediyecik, (İsagoci Tercümesi), İstanbul 1309, 11. Öner, Necati. Klasik Mantık, Ankara 1998, 12. Emiroğlu, İbrahim. Klasik mantığa Giriş, Ankara 2011,13. Atademir, H. Rağıp. Aristo’nun Mantık ve İlim Anlayışı, Ankara 1974, 14. Mehdi Muhakkik, Mantık ve Mebahisu’l-Elfaz, Tahran 1370, s. 1-215. Özel, Aytekin. Giritli Sırrı Paşanın Mantık Anlayışı, Uludağ ün. İlh. Fak Dergisi 16. Köz, İsmail. Aristoteles Mantığı ile Felsefe-Bilim İlişkisi, AÜİFD, Cilt XL/LL 200217. Ülken, Hilmi Ziya. Mantık Tarihi18. Cevizci Ahmet. Felsefe Tarihi, İst. 201119. Hasırcı, Nazım. İbn Teymiyye’nin Mantık Eleştirisi, İst. 201020. Topçu, Nurettin. Mantık 21. Ayık, Hasan. Doğu Mantık Anlayışı22. Toktaş, Fatih. İslam Düşüncesinde Felsefe Eleştirileri,23. Çelebi, İlyas. İslam İnanç Sisteminde Akılcılık24. STREET, Tony. İslam Mantık Tarihi 25. KÖZ, İsmail. Modern Türk Düşüncesinde Mantık Çalışmaları
Birincil Dil tr
Konular Felsefe
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-2390-3862
Yazar: Hüseyin ÇALDAK
Ülke: Turkey


Bibtex @araştırma makalesi { busbed456501, journal = {Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi}, issn = {1309-6672}, eissn = {2618-6322}, address = {Bingöl Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {8}, pages = {395 - 404}, doi = {10.29029/busbed.456501}, title = {FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK}, key = {cite}, author = {ÇALDAK, Hüseyin} }
APA ÇALDAK, H . (2018). FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8 (16), 395-404. DOI: 10.29029/busbed.456501
MLA ÇALDAK, H . "FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK". Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8 (2018): 395-404 <http://busbed.bingol.edu.tr/issue/39173/456501>
Chicago ÇALDAK, H . "FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK". Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8 (2018): 395-404
RIS TY - JOUR T1 - FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK AU - Hüseyin ÇALDAK Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.29029/busbed.456501 DO - 10.29029/busbed.456501 T2 - Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 395 EP - 404 VL - 8 IS - 16 SN - 1309-6672-2618-6322 M3 - doi: 10.29029/busbed.456501 UR - http://dx.doi.org/10.29029/busbed.456501 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK %A Hüseyin ÇALDAK %T FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK %D 2018 %J Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi %P 1309-6672-2618-6322 %V 8 %N 16 %R doi: 10.29029/busbed.456501 %U 10.29029/busbed.456501
ISNAD ÇALDAK, Hüseyin . "FARKLI TEPKİ VE DEĞERLENDİRMELER EKSENİNDE İSLÂM DÜNYASINDA BİLİM YA DA SANAT OLARAK MANTIK". Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8 / 16 (Ekim 2018): 395-404. http://dx.doi.org/10.29029/busbed.456501