Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Anadolu Türk Kültürünün Tasavvufu Açıklama İşlevi: Cabbar Kulu Kitabı Örneği

Yıl 2018, Cilt: 24 Sayı: 94, 55 - 0, 01.05.2018
https://doi.org/10.22559/folklor.249

Öz

Alevî-Bektaşî kültürü, Türk kültürünün bir devamı olarak Orta Asya’dan getirilen somut

ve somut olmayan ögelerle İslam inançlarının Anadolu’da yeni bir terkibi sonucu doğar. Ahmet

Yesevî’den Anadolu’ya intikal eden Türk tasavvuf düşüncesinin bu terkipte önemli rolü olduğu

görülür. Dinsel ve millî ögelerin canlı bir şekilde yaşatılma kaygısı yaşandığı Alevî-Bektaşî

toplumunun Anadolu Türk kültürünün günümüze ulaşmasında tartışılmaz bir yeri vardır. Bu

çalışmada Alevî-Bektaşî edebiyatının 18. yüzyıla ait yazılı bir eseri olan Cabbar Kulu Kitabı’nda

yer alan Anadolu Türk kültürünün tasavvufî konuların anlaşılmasındaki işlevi tartışılmıştır.

İşlevsel açıdan ortaya konan kültür unsurları bir bütünlük içinde verilerek sosyo-kültürel yaşamın

zenginliğine değinilmiş ve kırsal kesimde yaşayan Alevî-Bektaşî toplumunun inanç sistemlerini

bireylere aktarma kaygıları vurgulanmıştır. Çalışmada ayrıca bu zümrenin inanç sistemlerini

geleceğe aktarmada edebiyatı bir araç olarak kullanmaları, böylece sanatın didaktik yönünü ön

plana çıkarma kaygısı taşımaları üzerinde durulmuştur. Bunun yanında hangi tasavvufî unsurların

hangi kültürel unsurlarla kavratılmaya çalışıldığı örneklerle ortaya konmaya çalışılmıştır. Cabbar

Kulu Kitabı’nın kültürel malzeme açısından zengin olması dolayısıyla çalışmada kültürel unsurlar

sınıflandırılmıştır. Cabbar Kulu merkezde olmak üzere Hz. Muhammet, Hz. Ali, Selman-ı Fârisî,

Hacı Bektaş Veli gibi şahsiyetlerin karşılıklı konuşması ve birbirlerine soru sorup cevap vermeleri şeklinde oluşturulan bu eserin, kurgusal açıdan başarılı bir edebiyat yapıtı olduğu görülür. Eserde

geçen kelimelerin büyük çoğunluğunun anlaşılır nitelikte halk Türkçesine ait olması, sahip olduğu

üslubu ve derin tasavvufî mevzuların kültürel ögelerle açıklanması gibi bir yöntemin tercih

edilmesi eserin işlevi üzerinde düşünülmesini gerekli kılar. Eserin didaktik yönünün ve dinîtasavvufî

konuların öğretilme kaygısının ön plana çıkarıldığı görülür. Bu bağlamda Cabbar Kulu

Kitabı, kültürel unsurların farklı bir işlevde kullanılabileceğini örneklemektedir. Kitap din-halk

kültürü etkileşimini göstermesi açısından üzerinde durulması gereken bir eserdir.

Kaynakça

  • Akman, E. (2012) Türk mitolojisi ve halk şiirinde ‘Sarı/kızıl öküz’ inancı. Türkiyat Mecmuası 1. C.22, 1-16. Artun, E. ( 2011) Dinî tasavvufî halk edebiyatı. Adana: Karahan. Bayat, F. (2016) Türk mitolojik sistemi 2. İstanbul: Ötüken. Coşar, M. (2011) Alevi-Bektaşi kültüründe sayılara yüklenen terim değeri, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 60, 113-128. Çıblak Coşkun, N. (2014) Anadolu Alevîlerinde cemler ve bu cemlerin sosyokültürel hayattaki işlevleri. Folklor/Edebiyat 78, 9-28. Derleme Sözlüğü. (1993) C.10. Ankara: Türk Dil Kurumu. Eğri, O. (2005). Kitâb-ı Cabbâr Kulu’nda din öğretimi unsurları. Uluslararası Bektaşîlik ve Alevîlik Sempozyumu I, (28-30 Eylül 2005 Isparta), 485-506. Eğri, O. (2007) Kitab-ı Cabbar Kulu. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı. Ergin, M. (2014) Dede Korkut Kitabı I. Ankara: Türk Dil Kurumu. Esin, E. (2001) Türk kozmolojisine giriş. İstanbul: Kabalcı. Eyüboğlu, İ. Z. (1993) Bütün yönleriyle Bektaşîlik. İstanbul: Der. Genç, R. (2009) Türk inanışları ile milli geleneklerinde renkler ve sarı kırmızı yeşil. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi. Gündüzöz, G. (2016) Tasavvuf kültüründe tâc sembolizmi. Yayımlanmamış doktora tezi. Samsun: Ondokuz Üniversitesi. Günşen, A. (2007) Gizli dil açısından Alevîlik-Bektaşîlik erkân ve deyimlerine bir bakış. Turkish Studies 2/2, 328-350. Karamustafa, A. T. (2011) Tanrının kuraltanımaz kulları. İstanbul: Yapı Kredi. Karaöz, A. (2009) Cabbar Kulu Hikâye-i Cabbar Kulu giriş, inceleme, metin, dizin. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi. Köprülü, M. F. (2003) Türk edebiyatında ilk mutasavvıflar. Ankara: Akçağ. Köprülü, M. F. (2006) Tarih araştırmaları. Ankara: Akçağ. Kur’ân-ı Kerim ve Açıklamalı Meâli (2007), (Haz. H. Karaman vd.) Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı. Nicolsan, R. A. (2014) İslâm sûfîleri. Çev. Kemal Işık vd. İstanbul: Büyüyenay. Ocak, A. Y. (1992) Kültür tarihi kaynağı olarak menâkıbnâmeler. Ankara: Türk Tarih Kurumu. Ocak, A. Y. (2015a) Osmanlı sufiliğine bakışlar. İstanbul: Timaş. Ocak, A. Y. (2015b) Bektaşîyye. Türkiye’de tarikatlar tarih ve kültür. Ed. Semih Cethan. İstanbul: İSAM, 447-486. Oğuz, M. Ö. (2007) Folklor ve kültürel mekân. Millî Folklor 76, 30-32. Ögel, B. (2014) Türk mitolojisi II. Ankara: Türk Tarih Kurumu. Örcül, K. (2009) Masallardaki devlet kuşu motifi. Millî Folklor 84, 175-181. Rayman, H. (1994) Bektaşî halk şiiri. Millî Folklor 22, 31-33. Sakaoğlu, S. (2013) Efsane araştırmaları. Konya: Kömen. Torun, A. (1991) Risâle-i Cabbâr Kulu’da bülbülün dinî-tasavvufî mahiyeti. Millî Folklor 9, 28-31. Turan, M. (2009) Alevî-Bektaşî kültüründe âşıklar ve nefesler. Geçmişten günümüze Alevî- Bektaşî kültürü. Ed. Ahmet Yaşar Ocak. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 430-443. Uğureli, A. (2017) Kültür ve mekân etkileşiminin halk bilimsel çözümlemesi: Türkiye’deki Yedi Uyurlar Mağaraları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi. Uraz, M. (1994) Türk mitolojisi. İstanbul: Düşünen Adam. Ünlü, S. (2012) Harezm -Altınordu türkçesi sözçlüğü.Konya, Eğitim. Ünlüsoy, K. (2007) Kitâb-ı Cabbâr Kulu’nda dini inanç motifleri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 41, 1-8. Yıldız, H. (2014) Anadolu Alevîliği Amasya yöresi bağlamında bir inceleme. Ankara: Ankara Okulu.
Toplam 1 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sanat ve Edebiyat
Bölüm Derleme Makaleleri -Compilation Articles
Yazarlar

Cafer Özdemir

Yayımlanma Tarihi 1 Mayıs 2018
Yayımlandığı Sayı Yıl 2018 Cilt: 24 Sayı: 94

Kaynak Göster

APA Özdemir, C. (2018). Anadolu Türk Kültürünün Tasavvufu Açıklama İşlevi: Cabbar Kulu Kitabı Örneği. Folklor/Edebiyat, 24(94), 55. https://doi.org/10.22559/folklor.249

Derginin yayım dili Türkçe ve İngilizce’dir, ayrıca Türkçe de olsa tüm basılan makalelerin başlık, öz ve anahtar sözcükleri İngilizce olarak da makalede bulunur. Hakemlerden onay almış Türkçe makaleler için 750-1000 sözcükten oluşan genişletilmiş özet (extended summary) gereklidir. Elektronik çeviriler kabul edilmez.
Dergi TR-Dizin, Web of Science (ESCI), DOAJ ile diğer pek çok dizin tarafından taranmaktadır. Scimagoe quartile değeri: Q2 'dir:

TR DIZIN 2020 Etik Kriterleri kapsamında, dergimize 2020 yılından itibaren etik kurul izni gerektiren çalışmalar için makalenin yöntem bölümünde ilgili Etik Kurul Onayı ile ilgili bilgilere (kurul-tarih-sayı) yer verilmesi gerekecektir. Bu nedenle dergimize makale gönderecek olan yazarlarımızın ilgili kriteri göz önünde bulundurarak makalelerini düzenlemeleri önemle rica olunur.

Alan Editörleri/ Field Editörs

Halkbilimi/Folklore
Prof.Dr. Hande Birkalan-Gedik (JohannWolfgang-Goethe İniversitet-birkalan-gedik@m.uni-frankfurt.de)
Prof.Dr. Ali Yakıcı (Gazi Üniversitesi-yakici@gazi.edu.tr)
Prof.Dr. Aynur Koçak (Yıldız Teknik Üniversitesi-nurkocak@yildiz.edu.tr)
Prof.Dr. Işıl Altun ( (Regensburg Üniversitesi/Kocaeli Üniversitesi-İsil.Altun@zsk.uni-regensburg.de)
Edebiyat/Literature
Prof.Dr. Abdullah Uçman (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi -emekli-29 MayısÜniversitesi-abdullahucman@29mayis.edu.tr
Prof. Dr. Ramazan Korkmaz (Ardahan Üniversitesi-emekli-Kafkasya Üniversiteler Birliği -KÜNİB-r_korkmaz@hotmail.com)
Prof.Dr. Emel Kefeli (Marmara Üniversitesi-emekli-İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi-ayseemelkefeli @gmail.com)
Antropoloji/Anthropology
Prof.Dr. Hanife Aliefendioğlu (Doğu Akdeniz Üniversitesi-hanife.aliefendioglu@emu.edu.tr)
Prof. Dr. Şebnem Pala Güzel (Başkent Üniversitesi-sebnempa@baskent.edu.tr)
Prof.Dr. Derya Atamtürk Duyar (İstanbul Üniversitesi-datamturk@istanbul.edu.tr)
Prof.Dr. Meryem Bulut (Ankara Üniversitesi-meryem.bulut@gmail.com)
Dil-Dilbilim/Language-Linguistics
Prof.Dr. Nurettin Demir (Hacettepe Üniversitesi-demir@hacettepe.edu.tr)
Prof. Dr. Aysu Erden (Maltepe Üniversitesi-aysuerden777@gmail.com)
Prof.Dr. Sema Aslan Demir (Hacettepe Üniversitesi-semaaslan@hacettepe.edu.tr)